Նիկոլի «գեոպոլիտիկ հեդոնիզմը». Արմեն Հովասափյան

Նիկոլ Փաշինյանի քաղաքական մտածողության որոշ առանձնահատկություններ կարելի է բնութագրել «գեոպոլիտիկ հեդոնիզմ» հասկացությամբ՝ աշխարհաքաղաքական հարմարվողականության և խաղաղ, բարեկեցիկ կյանքի խոստման համադրությամբ։

Այս մոտեցումը հետաքրքիր զուգահեռ է ստեղծում Հյուսիսային Կորեայի Չուչխեի և հեդոնիզմի միջև։ Չուչխեն հռչակում է ինքնաբավությունն ու սեփական ուժերին ապավինելը, բայց գործնականում համադրվել է անհատի ենթարկման և առաջնորդի իշխանության գաղափարական հիմնավորման հետ։ Հեդոնիզմը, հակառակը, առաջնային է համարում հաճույքն ու բարեկեցությունը։

Փաշինյանի քաղաքականության մեջ այս երկու տրամաբանությունները կարելի է դիտարկել հետևյալ կերպ․ իշխանությունը հավակնում է սահմանել հասարակության պատկերացումները պետության ապագայի մասին՝ միաժամանակ առաջարկելով խաղաղությունն ու անձնական բարեկեցությունը որպես քաղաքականության գլխավոր նպատակներ։ Ազգային հավակնությունների վերանայումը ներկայացվում է որպես իրատեսություն, իսկ արտաքին միջավայրին հարմարվելը՝ որպես խաղաղության հասնելու անհրաժեշտ պայման։

Այստեղ է գեոպոլիտիկ հեդոնիզմի էությունը․ պետության ռազմավարական ընտրությունները գնահատվում են առաջին հերթին ներկա վտանգները նվազեցնելու և հարաբերականորեն հանգիստ կյանք ապահովելու տեսանկյունից։ Երկարաժամկետ ինքնուրույնության հարցը կարող է երկրորդ պլան մղվել՝ հանուն ներկա կայունության։

Խնդիրը խաղաղությունը կամ բարեկեցությունը կարևորելը չէ։ Խնդիրն այն է, երբ դրանց խոստումը դառնում է արտաքին քաղաքական զիջումները հիմնավորելու միջոց, իսկ ազգային նպատակների վերանայումը՝ հասարակությանն առաջարկվող միակ իրատեսական ճանապարհը։ Այդ դեպքում քաղաքացին ոչ միայն հարմարվում է աշխարհաքաղաքական իրողություններին, այլև կարող է աստիճանաբար ընդունել, որ իր պետության ռազմավարական հնարավորությունների սահմանները որոշվում են արտաքին ուժերի հարաբերակցությամբ։

Այս իմաստով Չուչխեն և հեդոնիզմը հանդես են գալիս որպես երկու տարբեր, բայց համադրելի տրամաբանություններ․ առաջինը՝ գաղափարական ենթարկման, երկրորդը՝ անձնական բարեկեցության գերակայության։ Դրանց քաղաքական միաձուլումը կարող է ստեղծել մի մոդել, որտեղ հասարակությունից ակնկալվում է ընդունել իշխանության սահմանած ռազմավարական ուղին՝ դրա դիմաց ակնկալելով խաղաղություն ու բարեկեցություն։

Գեոպոլիտիկ հեդոնիզմի գլխավոր վտանգն այն է, որ իշխանությունը կարող է արտաքին պարտադրանքներին հարմարվելը ներկայացնել որպես խաղաղության ընտրություն, իսկ ազգային ռազմավարական հավակնություններից հրաժարվելը՝ որպես իրատեսություն։ Այս տրամաբանությամբ պետությունը ոչ թե փորձում է ընդլայնել իր ինքնուրույն գործելու հնարավորությունները, այլ աստիճանաբար հարմարեցնում է իր նպատակները արտաքին ուժերի սահմանած հնարավորություններին։

Ըստ էության՝ հասարակությանն այդ ընթացքում առաջարկվում է գործարք՝ ավելի քիչ ռազմավարական հավակնություններ՝ հանուն ավելի հանգիստ ներկայի։ Բայց պետության ինքնիշխանությունը չի չափվում նրանով, թե որքանով է նա հարմարվել ստեղծված իրավիճակին, այլ նրանով, թե որքանով է կարողանում ինքնուրույն որոշել իր ապագան։ Եթե խաղաղության խոստման դիմաց Հայաստանը կորցնում է այդ հնարավորությունը, ապա ձեռք բերված հանգստությունը կարող է վերածվել ռազմավարական կախվածության, իսկ այսօր ներկայացվող իրատեսությունը՝ վաղվա անշրջելի սահմանափակման։